Friday, August 23, 2013

Opisanije sviju dosad poznatih srpskih novaca



Doktora Janka Šafarika, objavljeno u Glasniku društva srpske slovesnosti, sveska III iz 1850. godine

Stefan Dragutin, Sremski
Kralj od godine 1272. do godine 1275., umro 1317. godine

Stefan Dragutim, stariji sin kralja Stefana Uroša I Velikog, bio je slab i bočešljiv vladar; on je na prestlu srpskom, koji je pomoću tasta svoga, kralja Ugarskog Stefana V od oca svog silom osvojio, samo kroz tri godine sedio, potom je ustupio vladu mlađem mnogo sposobnijem bratu svome Milutinu, a sam ode u Srem i tu provodeći pobožan život, tek godine 1317. umre. Od njega poznajemo dosad četiri razna novca, koji su kalupom svojim novcima oca njegovog Uroša Velikog, osim imena kraljevog sasvim slični, a isto tako i savremenim novcima mletačkim.

Tabela II, slika 23 Novac srebrn, težak 19 grana
Na licu: Isus Hristos na prestolu, kod glave obični natpis IS HS
Na naličju, slika: Sveti Stefan predaje barjak kralju. Natpis oko kralja: SSTEFAN STEFAN, između glave kraljeve i barjaka REX.
Original ovog novca nalazi se kod slavnog srpskog starine gospodina Sovjetnika Mate Nenadovića Prote.


Novac kralja Dragutina, Tabla II, slika 23

Tabela II, slika 24 Novac srebrn, težak 30 grana
Pređašnjem sasvim sličan, sa tom samo razlikom što je u natpisu na naličju ime kralja i svetitelja ovako izrezano: SSTEFAN, a kraljevo STEFAN, REX koje pokazuje da je drugi kalup.
Ovaj vrlo lepo sačuvan novac, prešao je od mene u srpski narodni Muzej, gde se sad čuva.


Novac kralja Dragutina, tabla II, slika 24

Tabela III, slika 25 Novac srebrn,
Prethodnom sasvim sličan, no drugog kalupa, o čemu svedoče mnogo krupnija slova natpisa, i krug od tačaka oko kralja. Naslikan je već:
-          U Srpskom letopisu iz godine 1826., I sveska, pod slikom 1, gde je prenešen iz dela T. Fr. Ioachims Neueroffnetes Munzkabinet Nurnberg 1761. godine, 4.-to, a u ovom delu naslikan je po originalu koji se nalazio u tadašnjoj Kempelovoj zbirci u Požunu. Ioachim ga pogrešno pripisuje Stefanu Radoslavu; Zanetti nezna kom Stefanu da ga pripiše.
-          Kod Appela Repertorium II Band II-te Abtheil str 799
-          Kod Ioachima I Theil, strana 327
-          Kod Lucenbahera na strani 35. Ovaj ga po našem mišljenju pogrešno Urošu Velikom pripisuje. Nalazi se i u Ugarskom narodnom muzeju, i navodi se u katalogu Sečenijeve zbirke deo III strana 46. Mi po srodstvu ovih novaca sa novcima prethodnika Dragutinovog Uroša Velikog sudeći, mislimo, da ih najpravednije Dragutinu pripisati možemo, jer od Milutina počinjući novci srpski sasvim drugi vid imaju, i nisu više po mletačkom načinu pravljeni.


Novac kralja Dragutina, tabla III, slika 25

Tabela III, slika 26 Novac srebrn, drugog roda
Na licu: obični lik spasitelja na prestolu, no do prestola sa desne strane slovo N, a sa leve strane d = TE izvrnuto G.
Na naličju, slika: kao i na prethodnim, s tom razlikom da je motka barjakau zvezdu zabodena; natpis kao na prethodnim. 

Novac kralja Dragutina, tabla III, slika 26

Sunday, August 18, 2013

Opisanije sviju dosad poznatih srpskih novaca



Doktora Janka Šafarika, objavljeno u Glasniku društva srpske slovesnosti, sveska III iz 1850. godine

Stefan Uroš I Veliki

Kralj od godine 1241. do godine 1272.
Ovo je bio četvrti sin kralja Stefana Prvovenčanog, a treći koji je na prestolu srpskog kraljevstva sedio, počem su dva starija brata njegova Stefan Radoslav i Stefan Vladislav samo za kratko vreme vladala. Uroš I vladao je kroz pune 32 godine, tako srećno, da je u srpskoj istoriji ime velikog kralja zadobio. On je živeo u slozi sa Grcima i Mađarima; oženio je sina svoga Dragutina sa Katarinom, kćeri Stefana sina Bele IV kralja Ugarskog, obećavši mu tom prilikom, da će mu vladu ustupiti, zato ga ovaj sin po nagovoru Mađara svrgne sa prestola godine1272., i otera ga u Drač, gde i umre iste godine. O moći i bogatstvu njegovom jasno svedoče mnogi oni i razni novci koji su nam od njega ostali, jer do sad već imamo Uroševih novaca od pet raznih vrsta, u više tipova, od kojih su meni devet poznati, a ima ih zacelo i više; svi njegovi novci srebrni su, i zajedno sa Dušanovima i Despota Đurđa Brankovića novcima najčešće se nalaze od svih srpskih novaca.

Novci prvog roda. Kralj sedi na prestolu

Tabela II, slika 14 – Novac srebrn, težak 22 grana
Na licu: Isus Hristos sedeći na prestolu, sa običnim natpisom IS HS, do prestola sa desne strane slovo T, a sa leve V.
Na naličju: natpis VROSIV REX – Uroš kralj; slika: kralj sa krunom na glavi sedi na prestolu, u desnici drži krst, a u levoj ruci drži mač preko krila položen.
Original dobro sačuvan nalazi se u Srpskom narodnom Muzeju, kuda je od mene prešao; a drugi ovom sličan novac ima u zbirci gospodina profesora K. Brankovića.

Novac kralja Uroša I, Tabla II, slika 14


Novci drugog roda. Kralj stoji pod krunom, drži dvostruki krst

Tabela II, slika 15 – Novac srebrn, vrlo dobro sačuvan
Na licu: Isus Hristos na prestolu sedeći, do glave IS HS, sa desne strane prestola slovo M, sa desne slovo V.
Na naličju: natpis VROSIVS STEFAN REX; slika: Sveti Stefan Prvomučenik stojeći predaje sa desnom rukom dvostruki krst kralju pod krunom stojećim, koji krst u desnicu prima, do nogu svetitelja stoji slovo S.
Original ovog novca nalazi se u Srpskom narodnom Muzeju, kuda je od mene prešao; naslikan je isti ovaj novac već i u Letopisu srpskom, godine 1826., deo IV, slika 1, odkuda ga je i Lucenbaher u svoje delo preneo, gde se na strani 32 naslikan videti može.

Novac kralja Uroša I, Tabla II, slika 15


Tabela II, slika 16 – Novac srebrn, pređašnjem sličan, no drugog kalupa
Na licu: pokazuje kao i prethodni Isusa Hrista na prestolu, no sa desne strane kraj prestola stoji slovo P, a sa leve strane slovo R.
Na naličju: SSTEFAN VROSIV REX. Slika ista kao kod prethodnog, no dole kod krsta sa obe strane stoje slova M D.
Original ovog novca nisam video, nego je nacrtan kod Lucenbahera na strani 32., odkud je i prenešen ovamo, a on ga je uzeo iz Zanetti in Argelati Collect. Dissert. De monetis Italiae Pars III. Pag. 19. 22. Nro V.

Novac kralja Uroša I, Tabla II, slika 16


Novci trećeg roda. Kralj stojeći pod krunom drži barjak.
Tabela II, slika 17 – Novac srebrn
Na licu: Isus Hristos, kao obično, s desne straneprestola slovo R, s leve T.
Na naličju slika: Sv Stefan sa desnicom predaje kralju pod krunom stojećem barjak sa krstom označen i dole u krst svršujući se. Natpis: SSTEFAN VROSAIVS, između glave kraljeve i krsta REX.
Original ovog lepog i vrlo dobro sačuvanog novca, prešao je od mene u Srpski narodni muzej, gde se sad nalazi.
Novci četvrtog roda. Kralj gologlav drži krst jednostruk

Novac kralja Uroša I, Tabla II, slika 17


Tabela II, slika 18 – Novac srebrn
Na licu: kao obično Isus Hristos, no kod njega do levog ramena zvezda i pod nogama zvezda.
Na naličju: slika, kralj gologlav prima od Sv Stefana jednostruki dugački krst, natpis oko kralja obični SSTEFAN VROSIVS, a do glave kraljeve REX.
Prenešen je ovaj novac iz Lucenbahera, strana 33, koji ga je uzeo iz sledećeg dela: Anselmi Banduri Numismata Imperatorum Romanorum a Trajano Decio ad Paleologos. Lutetiae Parisiorum, 1718. folio Tomus II pag. 769 772; ovde se pogrešno Urošu mladom caru srpskom, poslednjem Nemanjiću pripisuje.

Novac kralja Uroša I, Tabla II, slika 18


Tabela II, slika 19 – Novac srebrn
Pređašnjem sasvim sličan, u svemu, samo što je drugi kalup, i na naličju natpis u imenu Sv. Stefana različit po tome što nije celo ime izraženo, nego samo STEFA.
Ovog original takođe nisam mogao nigde videti, nego je i ovaj snimak prenešen iz Lucenbaherovog dela sa strane 33., a on ga je iz Zanetti uzeo, koji o ovom novcu veli, da je to onaj isti, koji je Banduri izdao, i da on nije smeo sa onog mesta krenuti ga, na koje je od ovog visokoučenog muža postavljen. Vidi: Zanetti in Argellati Collect. Dissert. de monetis P. III. Pag.20.22 nro VI.
Novci petog roda. Kralj gologlav drži barjak
(Ovi novci često se nalaze, i sasvim su mletačkim savremenim novcima slični, izuzimajući jedino natpis)

Novac kralja Uroša I, Tabla II, slika 19


Tabela II, slika 20 – Novac srebrn
Na licu: obično naslikan spasitelj.
Na naličju: Sveti Stefan predaje gologlavom kralju barjak, koji ga u desnicu prima, a u levoj ruci drži kratak prost skiptar. Natpis običan SSTEFAN VROSIVS oko kralja, a između glave kraljeve i krsta REX.
Novac onaj snimljen je sa originala od mene u Srpskom narodnom Muzeju; no počem je ovo od sviju skoro srpskih novaca najobičniji i najčešći, to je već mnogo puta nacrtan i opisan bio, i to:
Prvo u Srpskom Letopisu od godine 1826., sveska III, pod slikom 1. Drugo kod Lucenbahera na strani 34.-oj. Već Zanetti ga prepoznaje i Milutinu ga pripisuje.
Isti ovaj novac nalazi se i u Ugarskom narodnom Muzeju, opisan je u Szechenyi Catalog Pars III pag. 46, No 11 i 12, i tu se pripisuje Milutinu, dalje u istom delu pag. 45 nro 7,8 tabul 7 nro 47.52 pripisuju se sasvim slični novci Urošu I.

Novac kralja Uroša I, Tabla II, slika 20


Tabela II, slika 21 – Novac srebrn
Pređašnjem u svemu isti, samo što je na ovom na naličju natpis drugi, to jest, ime Svetog Stefana je celo ispisano, ovako: SSTEFANVS.
Ovoga original nisam video, nego sam ga uzeo iz Lucenbahera, gde je na strani 34 opisan. Ovaj novac već slavni Appell u svome Repertorium navodi, u delu II, odeljak II, strana 800. Isto tako: Lirutius: Dissertatio de monetis. In Argelati, Collect. Etc. Pars. II Pag. 187 Tabul IV. Nro 70, no u ovoj knjizi ne može se razlikovati daje li Sveti Stefan kralju barjak ili krst.

Novac kralja Uroša I, Tabla II, slika 21


Tabela II, slika 22 – Novac istog roda
Sa prethodna dva, onom pod brojem 21 sasvim sličan, no drugog kalupa, razlikuje se osobito tim što na ovom u imenu Svetog Stefana nema N, nego samo SSTEFA, i što Sveti Stefan na oba ramena ima po jedan krst, a preko čela venac.
Snimljen je sa originala, koji se u Narodnom srpskom Muzeju čuva, od mene kupljen.

Novac kralja Uroša I, Tabla II, slika 22

Monday, February 4, 2013

Opisanije sviju dosad poznatih srpskih novaca

Doktora Janka Šafarika, objavljeno u Glasniku društva srpske slovesnosti, sveska III iz 1850. godine

Stefan Vladislav
Kralj od godine 1234. do godine 1240.
Treći sin Stefana Prvovenčanog, silom je oteo presto od brata svoga Radoslava; bio je bogat i slavan vladatelj, imao je za ženu kćer Asena cara bugarskog i zagorskog. On je podigao rudarstvo u Srbiji; i doveo je toga radi Nemce, Sase, rudare u zemlju. On je sazidao manastir Mileševo u Bosni, gde je i sahranjen. Dece nije imao, zato je posle njega brat njegov presto nasledio.
Od njega se češće nalaze u Srbiji novci, dosad poznajemo četiri različita roda, od kojih se šest različitih kalupa nalazi; svi su srebrni, i imaju slovenski natpis.

Tabela I, slika 8  Novac srebrn, 26 grana težak
Na licu: Isus Hristos na prestolu sedeći, kod glave IS HS.
Na naličju: Natpis, RAB HS VLADISLAV – Rab Hristov Vladislav. Slika, kralj pod krunom otvorenom stojeći, u dugoj odeždi, sa pojasom, u desnici drži krst; do njega sa desne strane slovo L, sa leve pak V.
Ovaj novac, od mene kupljen, nalazi se u vrlo lepo sačuvanom originalu, u narodnom srpskom Muzeju.
Novac Stefana Vladislava, tabla I, slika 8

Tabela I, slika 9 Novac srebrn, 27 grana težak, pređašnjem sa malim razlikama sličan
Na licu: Isus Hristos na prestolu sedeći, kod glave IS HS, sa desne strane prestola slovo M, a sa leve strane slovo L.
Na naličju: natpis, VLADISLARABHSO – Vladislav rab Hristov; slika – kralj stojeći pod krunom, kao i na prethodnom.
Original, vrlo dobro sačuvan, od mene kupljen, nalazi se u srpskom narodnom Muzeju.
Novac Stefana Vladislava, tabla I, slika 9

Tabela I, slika 10 Novac srebrn, 26 grana težak, drugog roda i kalupa
Na licu: Isus Hristos na prestolu sedeći, kod glave IS HS.
Na naličju: natpis VLADISLAV STEFAN – Stefan Vladislav, slika – kralj stojeći pod krunom otvorenom, u desnici drži krst, a levu ruku pružio je od sebe.
Original, dobro sačuvan, ustupio sam ja srpskom narodnom Muzeju, gde se i sad čuva.
Novac Stefana Vladislava, tabla I, slika 10

Tabela I, slika 11 Novac srebrn, trećeg roda
Na licu: Isus Hristos na prestolu sedeći, kod glave IS HS.
Na naličju: natpis VLADISLAV STEFAN. Slika: kralj stoji, ima krunu otvorenu na glavi, u desnici krst, a levu ruku metnuo je na prsi.
Nalazi se kod Lucenbahera, na strani 28, odkud je i uzet.
Novac Stefana Vladislava, tabla I, slika 11

Tabela I, slika 12 Novac srebrn
Sasvim sličan onom pod slikom 8 opisanom, no drugog kalupa.
Ovaj novac nacrtan je i izdat na svet još 1826.-te u prvoj svesci Srpskog Letopisa, pod slikom 4, a i kod Lucenbahera je na strani 29 pod slikom 1 nacrtan. Original se čuva u cesarskom kraljevskom kabinetu starih novaca u Beču.
Novac Stefana Vladislava, tabla I, slika 12

Tabela II, slika 13 Novac srebrn, četvrtog roda
Na licu: Isus Hristos sedeći na prestolu sa natpisom običnim oko glave IS HS.
Na naličju: natpis VLADIS RAB UH to jest Vladislav rab Hristu. Slika: kralj pod krunom stojeći drži u desnoj ruci krst.
Nacrtan je kod Lucenbahera na strani 29, slika 2, odkud sam ga preneo ovamo.
Novac Stefana Vladislava, tabla II, slika 13

Tabela VIII, slika 89  Novac srebrn, težak 27 grana
Na licu: Isus Hristos kao obično; no sa obe strane do prestola po jedan kružić: O.
Na naličju: kralj sa otvorenom krunom na glavi, stojeći u sjajnom odelu, drži skiptar sa krstom na vrhu, u desnoj ruci, levu ruku metnuo je na srce, do njega sa obe strane , po jedno: O, unaokolo natpis: VLADIDAL RAB HOU – Vladislav rab Hristu.
Primerak ovog lepog i dobro sačuvanog novca čuva se kod Ministarstva Prosvete u muzeju.
Novac Stefana Vladislava, tabla VIII, slika 89

Saturday, February 2, 2013

Opisanije sviju dosad poznatih srpskih novaca



Doktora Janka Šafarika, objavljeno u Glasniku društva srpske slovesnosti, sveska III iz 1850. godine

Stefan Radoslav
Kralj od godine 1228. do godine 1234.

Sin Stefana Prvovenčanog, zove se i Hrapavi, vladao je za malo, i lišen je prestola od mlađeg svog brata Vladislava. Od njega poznajemo srebrn novac, jednog samo roda, no od dva različita kalupa sa natpisom slovenskim.

Tabela I, slika 6  Novac srebrn
Na licu: Isus Hristos na prestolu sedeći, sa desne strane prestola slovo O; kod glave IS HS.
Na naličju: natpis RAB HU N STEFAN – Rab Hristu N (Nemanjić) Stefan. Slika, kralj pod krunom stoji, u desnici drži krst, do njega sa obe strane zvezda.
Nalazi se nacrtan kod Lucenbahera, na strani 26, slika 1.

Novac Kralja Stefana Radoslava, Tabla I, slika 6

Tabela I, slika 7 Novac srebrn, pređašnjem sasvim sličan, no drugog kalupa.
Na licu: Isus Hristos na prestolu sedeći; kod glave IS HS, na samom prestolu sa desne strane S, sa leve strane N (valjda Stefan Nemanjić?).
Na naličju: natpis RAB HU STEFA (Rab Hristu Stefan). Slika, kralj sa otvorenom krunom na glavi, stojeći drži u desnoj ruci krst, do njega sa leve strane tri tačke.

Novac Kralja Stefana Radoslava, Tabla I, slika 7

Nalazi se kao i pređašnji u Lucenbaherovom delu strana 26, slika 2. Oba ova novca ja nisam u originalu još nikako video, nego sam ih izvadio iz Lucenbahera, koji spominje da se nalaze u delu Nani Bernardus de duobus Imperatorum Rassiae Nummis. Venetiis 1750 8-vo Edit. 2-da monetis ac documentis adhoc ineditis aucla, ibidem 1752 no da on ovo delo nikako nije mogao dobiti. Odkud ih je on uzeo, gde li se originali ovih njegovih slika nalaze, o tome ništa ne govori.
Ovi novci otvaraju red novaca srpskih sa slovenskim natpisom; oni bi se mogli lako i Stefanu Prvovenčanom pripisati, tako su drevnog izgleda, a i slova S N mogla bi se protumačiti Stefan Nemanjić; no ja ih zato sa Lucenbarhom Radoslavu pripisujem, što su sasvim slični celim svojim izgledom, osobito slikom kralja, novcima odmah sledećeg kralja Vladislava, na kojima se jasno već ime kralja čita, samo posao na ovim Radoslavovim je grublji, slova nesavršenija, starija, po ovom kalupu je po svoj prilici Vladislav kalup za svoje novce praviti dao, samo tačnije i savršenije.

Wednesday, January 30, 2013

Opisanije sviju dosad poznatih srpskih novaca

Doktora Janka Šafarika, objavljeno u Glasniku društva srpske slovesnosti, sveska III iz 1850. godine

Vukan
Kralj od godine 1204. do godine 1205.
Drugi sin Stefana Nemanje, velikog Župana raškog; on je godine 1204. pomoću Mađara i pape rimskog, starijeg brata svog Stefana prestola lišio, i sam je za kratko vladao, primivši prvi titulu kralja srpskog; no već godine 1205. pomire se braća po savetu Save najmlađeg brata, i Vukan opet ustupi presto Stefanu.
Od njega poznajemo jedan samo novac, srebrn, no u dva kalupa.

Tabela I slika 1 novac srebrn

Na licu: Isus Hristos na prestolu; s obe ruke blagosijaljući; kod glave obični natpis IS HS, sa desne strane do prestola slovo D; s leve strane C (car?).
Na naličju: natpis na desnoj strani novca VLK, na levoj M. Slika: dve slike vladateljske sa krunama na glavama, od kojih desna u desnici, a leva u levoj ruci drži krst. Među njima motka, gore barjak a dole tri kraka imajuća, među glavama slovo D i H, a dole sa obe strane motke po jedna zvezda. Nalazi se kod Lucenbahera, na strani 21, slika 1, odakle je i uzet.
Novac Vukana Nemanjića, Tabla I slika 1
Tabela I, slika 2. Novac srebrn, pređašnjem sasvim sličan

Na licu: Isus Hristos, kao i kod prethodnog.
Na naličju natpis mnogo jasniji: VLK sa desne strane, a opet M sa leve strane, do onih vladateljskih likova, koji na ovom novcu svaki sa jednom rukom motku barjaka drže.
I ovaj je kao i prethodni iz Lucenbahaherovog dela izvađen, gde se na strani 21, slika 2 nalazi. I kod Apela se jedan, ali zlo sačuvan, nalazi nacrtan, no on ga Stefanu I Nemanjiću pripisuje.
Neki, veli Lucenbaher, ovaj novac zbog onog slova M na licu pripisuju Mutimiru (god. 880 – 890) Županu srpskom, drugi Mihailu Paleologu VIII (god. 1260 – 1282) Caru grčkom; no on ga prvi Vuku Nemanjiću pripisuje, a ja se sa njegovim mišljenjem slažem, jer vizantijski vid celog novca, i sličnost njegova sa novcima onog veka, veliku njegovu drevnost svedoče, a ime VLK jasno pokazuje, kome se pripisati ima.
Novac Vukana Nemanjića, Tabla I slika 2
Novci ovi sasvim su slični novcima u Tabli VIII, slika 93, i Tabli IX, slika 101 nacrtanim, o kojima vidi mišljenje naše niže.